สรุปรายงานผลการดำเนินงานโโครงการพัฒนานวัตกรรมส่งเสริมคุณภาพชีวิตด้านศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อความยั่งยืนเชิงพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลสลักได อำเภอเมือง จังหวัดสุรินทร์

1.เกิดนวัตกรรมด้านศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริงชุมชนมีนวัตกรรมทั้งในรูปแบบผลิตภัณฑ์ กระบวนการ และกิจกรรมสร้างสรรค์ ที่พัฒนาจากทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น และสามารถนำไปใช้ในการอนุรักษ์ สร้างรายได้ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม

2.ประชาชน ผู้นำชุมชน และเยาวชนมีศักยภาพเพิ่มขึ้นในการสืบสานและต่อยอดทุนทางวัฒนธรรม ผู้เข้าร่วมโครงการมีความรู้ ทักษะ และทัศนคติที่ดีต่อการใช้ศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นฐานในการพัฒนาชุมชน เกิดกลุ่มแกนนำและเครือข่ายคนในชุมชนที่สามารถขับเคลื่อนกิจกรรมได้อย่างต่อเนื่อง

3. ศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นได้รับการฟื้นฟู อนุรักษ์ และถ่ายทอดอย่างเป็นระบบ

เกิดฐานข้อมูล องค์ความรู้ และสื่อการเรียนรู้ที่สามารถใช้เป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนและสถานศึกษา ลดความเสี่ยงต่อการสูญหายขององค์ความรู้ดั้งเดิม และสร้างการเรียนรู้ข้ามรุ่นในชุมชน

4. คุณภาพชีวิตและความเข้มแข็งของชุมชนตำบลสลักไดเพิ่มสูงขึ้น ชุมชนเกิดความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ท้องถิ่น มีโอกาสในการสร้างรายได้หรือกิจกรรมสร้างสรรค์จากทุนวัฒนธรรม เกิดความร่วมมือและความสามัคคีในชุมชน อันนำไปสู่ความมั่นคงทางสังคมและวัฒนธรรมในระยะกลาง

5. เกิดรูปแบบความร่วมมือเชิงบูรณาการระหว่างมหาวิทยาลัยกับชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์ องค์การบริหารส่วนตำบลสลักได และภาคีเครือข่าย มีรูปแบบการทำงานร่วมกันที่ชัดเจน ตั้งแต่การวางแผน การดำเนินงาน ไปจนถึงการประเมินผล สามารถนำไปใช้เป็นต้นแบบการพัฒนาพื้นที่ตามยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น

6. เกิดองค์ความรู้และบทเรียนการพัฒนาเชิงพื้นที่ที่สามารถขยายผลได้มีเอกสารสรุปบทเรียน แนวทาง และโมเดลการดำเนินงานที่สามารถนำไปใช้ต่อยอดหรือขยายผลสู่พื้นที่อื่นในจังหวัดสุรินทร์หรือพื้นที่ใกล้เคียง สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาเชิงพื้นที่และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs)

ผลลัพธ์ที่ได้ มีผลงานวิจัยที่มีคุณภาพและเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้แนวปฏิบัติในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาและการวิจัยของไทย อันจะนำไปสู่การพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนต่อไป เกิดการสร้างเครือข่ายทางวิซาการระหว่างคณาจารย์ นักวิจัย บุคลากรและนักศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์ กับนักวิชาการและนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยทั้งในและต่างประเทศ

แผนการดำเนินงานต่อไป

จากการวิเคราะห์ข้อมูลโครงการและผลการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาทุนทางวัฒนธรรม ศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นในพื้นที่ พบว่าโครงการสามารถสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชน สร้างเครือข่ายความร่วมมือ และยกระดับการเผยแพร่ทุนวัฒนธรรมสู่สาธารณะได้ในระดับที่น่าพอใจ แต่ยังมีประเด็นที่ควรต่อยอดเพื่อให้เกิดความยั่งยืนเชิงพื้นที่อย่างแท้จริง ได้แก่ การจัดการองค์ความรู้ การสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง การพัฒนาคนรุ่นใหม่ และการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการอนุรักษ์และเผยแพร่มรดกวัฒนธรรม

แนวทางแก้ไขปัญหาและพัฒนาต่อยอด

1. แก้ปัญหาการสูญหายขององค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น

ปัจจุบันองค์ความรู้จำนวนมากยังคงอยู่ในตัวบุคคล โดยเฉพาะปราชญ์ชาวบ้านและผู้สูงอายุ หากไม่มีการบันทึกและถ่ายทอดอย่างเป็นระบบ อาจสูญหายไปพร้อมกับเจ้าขององค์ความรู้

แนวทางแก้ไข

* จัดทำฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นตำบลสลักไดในรูปแบบดิจิทัล

* บันทึกข้อมูลประวัติศาสตร์ชุมชน โบราณสถาน ประเพณี ศิลปหัตถกรรม และภูมิปัญญาช่างพื้นบ้าน

* จัดทำ E-book และคลังข้อมูลออนไลน์ของชุมชน

* พัฒนาระบบ QR Code เชื่อมโยงแหล่งเรียนรู้ในชุมชน

2. แก้ปัญหาการขาดผู้สืบทอดภูมิปัญญา

หลายกิจกรรมทางวัฒนธรรมกำลังเผชิญปัญหาคนรุ่นใหม่ให้ความสนใจลดลง

แนวทางแก้ไข

* จัดตั้ง "โรงเรียนภูมิปัญญาท้องถิ่นสลักได"

* พัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นร่วมกับโรงเรียน

* สร้างเยาวชนต้นแบบด้านศิลปวัฒนธรรม

* ส่งเสริมกิจกรรมครูภูมิปัญญาถ่ายทอดสู่เยาวชน

3. แก้ปัญหาการสร้างรายได้จากทุนวัฒนธรรมยังไม่ต่อเนื่อง

กิจกรรมส่วนใหญ่ยังอยู่ในลักษณะการจัดงานเป็นครั้งคราว

แนวทางแก้ไข

* พัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนจากอัตลักษณ์สลักได

* สร้างตราสินค้า (Branding) ของตำบล

* พัฒนาของที่ระลึกจากเรื่องราวเมืองโบราณคูดินคันน้ำ บ้านโบราณ ยุ้งข้าวโบราณ และมรดกวัฒนธรรมชุมชน

* เชื่อมโยงผลิตภัณฑ์กับตลาดออนไลน์และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

4. แก้ปัญหาการขาดเครือข่ายสนับสนุนระยะยาว

แม้จะมีภาคีเครือข่ายจำนวนมาก แต่ยังขาดกลไกการทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง

แนวทางแก้ไข

* จัดตั้งคณะกรรมการขับเคลื่อนทุนวัฒนธรรมตำบลสลักได

* พัฒนาศูนย์ประสานงานวัฒนธรรมชุมชน

* สร้างความร่วมมือกับมหาวิทยาลัย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานวัฒนธรรม

* พัฒนาเครือข่ายนักวิจัยชุมชน

แผนงานต่อไป (Roadmap ระยะ 3 ปี)

ระยะที่ 1 : จัดระบบข้อมูลและสร้างฐานความรู้ (ปีที่ 1)

จกรรมสำคัญ

1. สำรวจและจัดทำฐานข้อมูลทุนวัฒนธรรมตำบลสลักได

2. ถอดบทเรียนภูมิปัญญาชุมชน

3. จัดทำคลังข้อมูลดิจิทัล

4. พัฒนาแผนที่วัฒนธรรม (Cultural Mapping)

ผลลัพธ์

* ฐานข้อมูลภูมิปัญญาไม่น้อยกว่า 50 รายการ

* แหล่งเรียนรู้ชุมชนอย่างน้อย 10 แห่ง

* คลังข้อมูลดิจิทัล 1 ระบบ

ระยะที่ 2 : พัฒนานวัตกรรมและสร้างมูลค่าเพิ่ม (ปีที่ 2)

กิจกรรมสำคัญ

1. พัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนต้นแบบ

2. พัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น

3. จัดตั้งศูนย์เรียนรู้วัฒนธรรมสลักได

4. สร้างเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

ผลลัพธ์

* นวัตกรรมผลิตภัณฑ์อย่างน้อย 5 ผลิตภัณฑ์

* นวัตกรรมกระบวนการอย่างน้อย 3 รูปแบบ

* เยาวชนสืบสานวัฒนธรรมไม่น้อยกว่า 100 คน

ระยะที่ 3 : ขยายผลสู่ความยั่งยืน (ปีที่ 3)

กิจกรรมสำคัญ

1. จัดเทศกาลวัฒนธรรมสลักไดประจำปี

2. พัฒนาศูนย์ข้อมูลดิจิทัลเชื่อมโยงการท่องเที่ยว

3. ขยายเครือข่ายความร่วมมือระดับจังหวัดและนานาชาติ

4. ประเมินผลกระทบทางสังคม (SROI)

ผลลัพธ์

* เครือข่ายความร่วมมือไม่น้อยกว่า 15 เครือข่าย

* รายได้จากกิจกรรมวัฒนธรรมเพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 20

* เกิดต้นแบบการจัดการทุนวัฒนธรรมชุมชนที่สามารถขยายผลได้

ข้อเสนอเชิงยุทธศาสตร์

โครงการควรพัฒนาจาก **"การอนุรักษ์วัฒนธรรม"** ไปสู่ **"การบริหารจัดการทุนวัฒนธรรมเพื่อสร้างคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจชุมชน"** โดยใช้แนวคิด **Cultural Heritage-Based Development** และ **Creative Economy** เป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยงมรดกวัฒนธรรมของตำบลสลักได เช่น เมืองโบราณคูดินคันน้ำ บ้านโบราณ ยุ้งข้าวโบราณ ประเพณีท้องถิ่น ศิลปะการแสดง และภูมิปัญญาช่างพื้นบ้าน ให้กลายเป็นฐานการเรียนรู้ การท่องเที่ยว และการสร้างรายได้ของชุมชนอย่างยั่งยืนในระยะยาว.